ประวัติความเป็นมา

       เริ่มตั้งแต่ปี 2508 โดยนายประเสริฐ อยู่สำราญ ดำรงตำแหน่งเป็นป่าไม้เขตบ้านโป่งในช่วงนั้น ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบพื้นที่ส่วนใหญ่ของพื้นที่ที่เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรในปัจจุบัน ได้ทำหนังสือถึงกรมป่าไม้ให้ดำเนินการกำหนดพื้นที่ป่าดังกล่าวเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าโดยด่วน เนื่องจากมีเหตุผลว่า พื้นที่ป่าแห่งนี้ยังมีสัตว์ป่าชุกชุมมากและเป็นสัตว์ป่าที่มีคุณค่า แต่ก็มีพรานมักเข้าไปล่าสัตว์เป็นประจำและนับวันยิ่งเพิ่มจำนวนการล่ามากยิ่งขึ้น หากยังเป็นพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติทางป่าไม้เขตจะไม่สามารถยับยั้งการล่าได้ จึงควรจัดตั้งเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ซึ่งมีพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 ไว้ลงโทษผู้กระทำผิดอย่างเข้มแข็ง กรมป่าไม้ได้ตอบสนองต่อข้อเสนอนี้โดยจัดให้นายผ่อง เล่งอี้ หัวหน้าฝ่ายจัดการสัตว์ป่า(ตำแหน่งในขณะนั้น) เข้าไปทำการสำรวจความเหมาะสมโดยมี ดร.แจ้ค โพเดน ร่วมเดินทางไปด้วยในปี พ.ศ. 2510 หลังจากสำรวจแล้วมีความคิดเห็นว่ามีความเหมาะสมอย่างยิ่งที่จะจัดตั้งเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเสนอต่อกรมป่าไม้ว่าควรเร่งทำการอนุรักษ์พื้นที่นี้ในรูปของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าโดยด่วน

 story13 1 image003

           ในช่วงปี พ.ศ. 2515 กรมป่าไม้เห็นชอบและสั่งการอนุมัติให้เจ้าพนักงานออกไปสำรวจศึกษา และกำหนดแนวเขตพื้นที่พร้อมทั้งดำเนินการป้องกันการล่าสัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครองในพื้นที่เท่าที่กฎหมายครอบคลุมถึงไปก่อน ในช่วงนี้มีคณะบุคคลกลุ่มใหญ่นำอาวุธ และเครื่องบินปีกหมุนของทางราชการเข้าไปล่าสัตว์ในบริเวณป่าผืนนี้ จนเกิดเหตุเครื่องบินปีกหมุนตก ทำให้มีการสอบสวนและเป็นข่าวดังขึ้น ทำให้ป่าทุ่งใหญ่เป็นที่รู้จักและมีชื่อเสียงโด่งดังไปในกลุ่มนักอนุรักษ์ธรรมชาติ ทั้งในและนอกประเทศ การประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าจึงเร่งดำเนินการ ในที่สุดพื้นที่บางส่วนของอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี และของอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ได้รับการประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร เป็นทางการในวันที่ 24 เดือนเมษายน พ.ศ. 2517 มีเนื้อที่ทั้งสิ้นประมาณ 2,000,000 ไร่ (3,200 ตารางกิโลเมตร) โดยมีเหตุผลที่ระบุไว้ในพระราชกฤษฎีกาว่า เนื่องจากป่าทุ่งใหญ่นเรศวร มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ชุกชุมและโดยเฉพาะอย่างยิ่งเลียงผาและกระทิง ซึ่งเป็นสัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครองที่หาได้ยาก อาศัยอยู่อีกด้วย ฉะนั้นเพื่อให้เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าโดยปลอดภัย และรักษาไว้ซึ่งพันธุ์ของสัตว์ป่าอันมีค่ายิ่งของประเทศ ประกอบกับบริเวณดังกล่าวมีต้นน้ำลำธารที่ควรสงวนไว้เพื่อให้มีน้ำไหลหล่อเลี้ยงลำห้วยลำธารตลอดปี และเพื่อเป็นการช่วยบรรเทาอุทกภัยอีกทางหนึ่งด้วย สมควรกำหนดที่ดินดังกล่าวให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าตามพระราชบัญญัติสงวนคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503จึงจำเป็นต้องตราพระราชกฤษฎีกานี้ขึ้น

 

story13 4 image003 

story13 2 image003 

ที่มาภาพ : หนังสือ "เรื่องเล่าจากทุ่งใหญ่"

        12 สิงหาคม พ.ศ. 2534 ได้ผนวกพื้นที่เพิ่มเติมในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติน้ำโจน จำนวน 279,500 ไร่ และได้แยกส่วนในการบริหารจัดการออกเป็น เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก ตั้งอยู่ในเขตอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก ตั้งอยู่ในเขตอำเภอทองผาภูมิ และอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี

 Untitled-4

 Untitled-9

 Untitled-11

 ที่ตั้งและอาณาเขต

        เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของประเทศไทย
ในท้องที่ตำบลชะแล อำเภอทองผาภูมิ และตำบลไล่โว่  อำเภอสังขละบุรี  จังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่ทั้งหมด 1,331,602 ไร่ (2,123ตารางกิโลเมตร)

 fr 262 size880

-ทิศเหนือ                 จรดเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง จังหวัดตาก
-ทิศใต้                     จรดอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์ อุทยานแห่งชาติลำคลองงู  อุทยานแห่งชาติเขาแหลม
-ทิศตะวันออก           จรดเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวัน       ออก จังหวัดตาก
-ทิศตะวันตก             จรดอุทยานแห่งชาติเขาแหลม และพรมแดนประเทศพม่า

 สภาพทั่วไป

ลักษณะภูมิประเทศ

        พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก ตั้งอยู่ทางตอนล่างของเทือกเขาตะนาวศรี ลักษณะของภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาใหญ่น้อยสลับซับซ้อน และเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญของลำน้ำแควน้อยและลำน้ำแควใหญ่ ความสูงจากระดับน้ำทะเล ยอดเขาสูงสุดคือ ยอดเขาใหญ่(ไถ่ผะ) สูง 1,830 เมตร ทิวเขาที่สำคัญส่วนใหญ่วางพาดจากเหนือลงสู่ใต้ พื้นที่ที่มีลักษณะเด่นคือพื้นที่ที่เป็นที่ราบสูงสลับเนินเขาและแนวเขาหินปูน ได้แก่ ทุ่งใหญ่ ทุ่งกระทิง บริเวณตอนกลางของพื้นที่เป็นต้นน้ำลำธารหลายสาย คือ ห้วยโรคี่ และแม่น้ำรันตี ไหลลงลำแควน้อยด้านตะวันตก ห้วยเซซาโว่ ห้วยดงวี่ ห้วยซ่งไท้ ไหลลงสู่ลำน้ำแควใหญ่ทางด้านตะวันออก ห้วยหม่องดง แม่น้ำแม่กษัตริย์ใหญ่ และแม่น้ำสุริยะไหลลงสู่ประเทศพม่าทางด้านทิศเหนือ พื้นที่ตอนล่างเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญของห้วยลำคลองงู และห้วยดีกะ(ห้วยคลิตี้)

 080953 9

ลำน้ำแม่กลองตอนบน

 ทรัพยากรป่าไม้

       ป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตกมีหลายลักษณะผสมกันอยู่ตามธรรมชาติ เป็นแหล่งน้ำแหล่งอาหาร และที่หลบซ่อนป้องกันภัยของสัตว์ป่าที่สมบูรณ์ ประกอบด้วยชนิดป่าต่างๆ ดังนี้

 

DSCN9831

         ทุ่งหญ้า เป็นผืนป่าที่มีไม้ยืนต้นกระจายอยู่เพียงห่างๆไม้พื้นล่างเป็นไม้พวกหญ้าและพืชตระกูลปาล์ม คือ ปรงและเป้งขึ้นผสมในบริเวณดงหญ้า อยู่บนพื้นที่ที่เป็นเนินเขาแทรกด้วยเขาหินปูน ร่องห้วยและป่าดงดิบริมห้วย เป็นแหล่งอาหารของสัตว์ป่ากินพืชในช่วงฤดูหญ้าระบัด และเป็นแหล่งซุ่มนอนหลบภัยในบริเวณป่าทุ่งดงพง ทุ่งหญ้าที่มีชื่อเสียงรู้จักกันดีได้แก่ ทุ่งใหญ่(ทุ่งกระทิง) ทุ่งฤาษี ทุ่งท่ากระดาน
        

        ป่าเบญจพรรณ มีไม้ที่มีคุณค่าในทางเศรษฐกิจหลายชนิด เช่น ประดู่ แดง มะค่าโมง ตะแบก  และมักจะมีไม่ไผ่ขึ้นแซมอยู่เป็นไม้พื้นล่าง เช่น ไผ่ลอ ไผ่ไร่ ไผ่รวก และบางแห่งจะครอบคลุมไปด้วยป่าไผ่เกือบทั้งหมด ซึ่งมักจะเป็นกอขนาดใหญ่ ได้แก่ ไผ่ป่าหรือไผ่หนาม ไผ่ซางนวล และไผ่บง เป็นต้น ในช่วงที่หน่อไม้แตกหน่อจำนวนมากเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของกระทิง กวาง หมูป่า รวมถึงไม้พุ่มและหญ้าที่เป็นไม้พื้นล่างเป็นแหล่งอาหารของสัตว์ป่าตลอดทั้งปี

 

        ป่าเต็งรัง มักจะพบในบริเวณที่หน้าดินตื้น และความชื้นน้อย ไม้มีค่าที่พบมากได้แก่ เต็ง รัง ประดู่ และแดง ส่วนไม้พื้นล่างมักเป็นหญ้าชนิดต่างๆ พืชตระกูลปาล์ม จำพวกเป้ง และปรง ในพื้นที่เขตฯทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตกมีป่าเต็งรังอยู่เป็นหย่อมเล็กๆ ซึ่งมีไม่มากนัก

 100709 05

 IMG 6487

 ค่างแว่นถิ่นเหนือ

         ป่าดงดิบ มักจะพบตามที่ราบลุ่มและริมห้วยซึ่งมีลักษณะทั้งดงดิบชื้นและดงดิบแล้งผสมอยู่ มีพรรณไม้ป่าดงดิบขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น มีพรรณไม้ที่สำคัญและมีค่าทางเศรษฐกิจ ได้แก่ ไม้ตะเคียน และไม้อบเชย ไม้พื้นล่างเป็นหวาย ไม้ไผ่ และเถาวัลย์ เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญยิ่งและเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า เช่น สมเสร็จ ค่าง ลิงเสน เก้งหม้อ ชะมด อีเห็น นกเงือกขนาดใหญ่ 

 100709 06

          ป่าดงดิบเขา กระจายอยู่ตามสันเขาที่ระดับความสูงมากขึ้น พรรณไม้ป่าดิบเขาจะเป็นไม้จำพวกก่อชนิดต่างๆ  มณฑาป่า จำปีป่า หวายขนาดใหญ่ แทรกด้วยไผ่เฉพาะถิ่น พื้นล่างเป็นไม้พุ่ม พืชในตระกูลเทียน ลำต้นของไม้ยืนต้นปกคลุมไปด้วยมอส เฟิร์น และไลเคน สภาพอากาศมีความชื้นตลอดทั้งปี เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลากหลายชนิดเช่นกัน

 

 ทรัพยากรสัตว์ป่า

        การผสมผสานของทุ่งหญ้าและป่าไม้ชนิดต่างๆ มีแหล่งน้ำ แหล่งอาหาร และที่หลบซ่อนป้องกันภัย จึงเป็นพื้นที่ที่มีความเหมาะสมสำหรับการอยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลากหลายชนิด ดังนี้

          สัตว์ป่าที่มีจำนวนมากและพบเห็นได้บ่อยๆ ได้แก่ กระทิง กวาง และเก้ง ตามทุ่งหญ้า ป่าไผ่ และแหล่งดินโป่ง เส้นทางรถ ด่านสัตว์ป่า ในบริเวณป่าโปร่ง ป่าไผ่ และในพื้นที่หน่วยพิทักษ์ป่าก็จะพบเห็นไก่ป่า ไก่ฟ้าหลังเทา และนกนานาชนิด จากการสำรวจสัตว์ป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ซึ่งมีความหลากหลายในชนิด สามารถแบ่งประเภทต่างๆได้ดังนี้


        สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม (Mammal) พบรวม 69 ชนิด 52 สกุล  ใน 28 วงศ์ เป็นสัตว์ป่าสงวนที่สำคัญของประเทศ 4 ชนิด ประกอบด้วย สมเสร็จ เลียงผา เก้งหม้อ และแมวลายหินอ่อน สัตว์ป่าคุ้มครองหลายชนิด เช่น ช้างป่า กระทิง เสือโคร่ง ฯลฯ

04110011

สมเสร็จ

        สัตว์ปีก (Bird) จำนวนนกเท่าที่สำรวจพบไม่น้อยกว่า 289 ชนิด จาก 177 สกุล ใน 52 วงศ์ พบนกที่ใกล้สูญพันธุ์ เช่น นกเงือกคอแดง เหยี่วปลาใหญ่หัวเทา และนกที่จัดอยู่ในภาวะถูกคุกคาม เช่น นกกก นกเงือกกรามช้าง นกเงือกสีน้ำตาล เป็นต้น

IMG 2097

เหยี่ยวปลาใหญ่หัวเทา

        สัตว์เลื้อยคลาน (Reptile) พบไม่น้อยกว่า 48 ชนิด จาก 34 สกุล ใน 12 วงศ์ มีสัตว์ที่อยู่ในภาวะถูกคุกคาม เช่น เต่าหกดำ เต่าหกเหลือง เต่าเดือย เต่าจักร ตะพาบม่านลาย เป็นต้น

DSCN0148

เต่าหก 

        สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก(Amphibian) พบไม่น้อยกว่า 15 ชนิด จาก 8 สกุล ใน 5 วงศ์ ชนิดที่พบเช่น อึ่งกรายลายเลอะ คางคกแคระ จงโคร่ง กบหนอง กบทูด เป็นต้น


        ปลาน้ำจืด (Fresh-water fish) พบว่ามีอยู่ไม่น้อยกว่า 67 ชนิด จาก 49 สกุล ใน 20 วงศ์ เช่น ปลายี่สก ปลาเวียน ปลาราหู ปลาคังหรือปลากดแก้ว ปลาแค้ ปลาแรดและปลาหมูข้างลาย เป็นต้น